Kimyasal gübreBesini verir.
- Azot, fosfor, potasyum gibi besini doğrudan toprağa koyar.
- Bir kısmı toprağa bağlanır, bitki alamaz.
- Canlı değildir, toprakta çoğalmaz.
Satın al
Kökün çevresindeki ince toprak katmanı, faydalı bakterilerle yaşar. Probiyotikli gübre bu katmana canlı bakteri taşır: 5 Bacillus türü5 ayrı işProverim
Bu katmanın adı rizosfer.
Bilim ona bitkinin dış bağırsağı diyor.
Ramírez-Puebla ve ark., 2013 · Hacquard ve ark., 2015Sorununuzu seçin. Nedenini, ne yapılacağını ve Proverim'in ne zaman, nasıl uygulanacağını anlatalım.
Kök gelişmiyorFide dikildi, kök yürümüyor mu?
Meyve tutmuyorÇiçek açıyor ama meyve tutmuyor mu?
Verim düştüHer yıl daha çok gübre, daha az ürün mü?
Meyve küçük kalıyorMeyveler küçük, tatsız mı?
Yapraklar sararıyorYapraklar neden sararıyor?
Gübre etki etmiyorGübre veriyorsunuz ama etkisi yok mu?
Toprak tuzluToprakta beyaz kabuk mu var?
Kuraklık stresiSu az, bitki strese mi girdi?
Toprak yorulduAynı tarla her yıl daha az mı veriyor?
Mikrobiyal gübre nedir?Bakterili gübre gerçekten işe yarar mı?
Verimli toprak sadece mineral değildir, canlıdır. Toprağın gücünü, içinde yaşayan faydalı mikroorganizmalar belirler. Bunlar toprağın probiyotikleridir. Besini işleyen, toprağı kırıntılı tutan ve köke destek olan da onlardır.
Torsvik & Øvreås, 2002 · Philippot ve ark., 2013
Aşağı kaydırın. Faydalı bakteriler azaldığında hangi işin aksadığını tek tek görün.
Toprağa giren yaprak, kök artığı, gübre ve hayvan gübresi kendi kendine bitki besinine dönüşmez. Bakteriler bunları parçalar ve içindeki azotu, fosforu, kükürdü bitkinin alabileceği hâle getirir. Canlısı az olan toprakta besin vardır ama işlenmez, bitkiye de geçmez.
Bakterilerin salgıladığı yapışkan maddeler toprak taneciklerini küçük kırıntılara bağlar. Kırıntılı toprak suyu daha iyi tutar ve hava alır. Kök de içinde kolay ilerler. Canlısı azalan toprak ise sıkışır, kaymak bağlar ve suyu ya hemen kaçırır ya da göllendirir.
Bitki, yaprakta ürettiği karbonun %5–21'ini kökten toprağa salar. Bu şeker ve asitler, faydalı bakterileri kökün yanına çağırıp beslemek içindir. Karşılığında bakteriler besin çözer ve kökü büyüten hormonlar üretir. Bitki bu ortaklığa bu kadar yatırım yapıyorsa, onsuz büyümek istemiyor demektir.
Tuzlu su, kuraklık ya da sıcak dalgası geldiğinde kök bölgesindeki faydalı bakteriler bitkinin su ve besin dengesini korumasına yardımcı olur. Bacillus türleri bu koşullarda bile canlı kalabilir ve işini sürdürür.
Yoğun toprak işleme, her yıl aynı ürünü ekmek, organik maddenin azalması ve yoğun kimyasal kullanımı toprağın faydalı canlılarını azaltır. Bunun sonucu, verilen gübrenin daha azının bitkiye geçmesidir. Probiyotikli gübre, eksilen bu ekibi kökün yanına geri getirir.
Evet. Toprakta bitkiye faydalı çok sayıda bakteri ve mantar yaşar. Bunlar toprağın probiyotikleri gibi çalışır: besini işler, toprağın yapısını korur ve köke destek olur. Probiyotikli gübre, bu faydalı canlıları kök bölgesine takviye olarak taşır.
Verimli bir toprağın bir gramında yaklaşık 1 milyar bakteri ve binlerce farklı tür bulunur. Kökün hemen çevresinde (rizosfer) bu yoğunluk, kökten uzak toprağa göre 10 ila 100 kat daha fazladır.
Organik maddeyi ve gübreyi parçalayıp besini bitkinin alabileceği hâle getirir. Toprak taneciklerini kırıntılara bağlayarak su tutmayı ve havalanmayı iyileştirir. Kök hormonları üretir, tuz ve kuraklık gibi zor koşullarda bitkinin dengesini korumasına yardımcı olur.
Probiyotikli gübre, bitkiye faydalı canlı mikroorganizmalar içeren gübredir. Resmî adı mikrobiyal gübredir. Toprağa ya da yaprağa verilen bakteriler kök bölgesine yerleşir; topraktaki bağlı besinin çözülmesine, kökün gelişmesine ve besinin bitkiye geçmesine yardımcı olur.
Nasıl yoğurt ve kefir bağırsağa faydalı bakteri taşıyorsa, probiyotikli gübre de kökün çevresine faydalı bakteri taşır. Proverim bunu 5 farklı Bacillus türüyle yapar.
Kimyasal gübreEvet. Resmî mevzuattaki adı mikrobiyal gübredir. "Probiyotikli" ifadesi, gübrenin faydalı ve canlı mikroorganizma içerdiğini anlatan günlük dildir. Proverim, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan mikrobiyal gübre lisansı almıştır (Tescil No 2022TO2638, Lisans No 3337).
Proverim bir besin deposu değil, canlı bir destektir. Topraktaki ve verdiğiniz gübredeki besinin çözülmesine, köke geçmesine ve kökün gelişmesine yardımcı olur. Bu yüzden gübre programınızla birlikte kullanılır.
Organik gübre toprağa organik madde verir; probiyotikli gübre ise bu maddeyi ve topraktaki bağlı besini işleyen canlı bakterileri getirir. İkisi birbirini tamamlar.
Bilim insanları, bağırsak bakterileriyle kök bakterilerinin aynı dört işi yaptığını gösteriyor. Aşağı kaydırın, her biri açılsın.
Topraktaki fosforun büyük kısmı kireçle ve demirle bağlanır, bitki alamaz. Bacillus türleri salgıladıkları organik asitler ve enzimlerle bu bağı gevşetir; besin köke geçebilecek hâle gelir.
Kök, malik asit gibi salgılarla faydalı bakteriyi kendisi çağırır. Gelen Bacillus kök yüzeyinde biyofilm kurar ve kök bölgesine yerleşir; işini kökün hemen yanında yapar.
Araştırmalarda Bacillus türlerinin oksin (IAA), gibberellin ve sitokinin gibi bitkiyle sinyalleşen maddeler ürettiği bildirildi. Bu ilişki kök ucu ve saçak kök gelişimiyle bağlantılı bulundu; kök ne kadar çoksa bitki o kadar fazla toprağa ulaşır.
Marul çalışmasında kök bölgesine verilen Bacillus, toprağın kendi bakteri topluluğunu bozmadan yerleşti. Proverim'in amacı da toprağınızdaki hayata güçlü bir ekip eklemektir.
Bacillus, zor koşulda kendini "spor" denen kapsüle kapatır. Şişede uyur, toprakta uyanır. Bir Bacillus'un kökte yaşadığı 5 aşama:
Spor, bakterinin kalın duvarlı uyku hâlidir. Isıya, kuraklığa ve güneşin UV ışınına dayanıklıdır. Proverim'deki bakteriler şişede bu hâlde bekler; bu yüzden ürün −5 ile +60 °C arasında ve en az 2 yıl canlılığını korur.
Nicholson ve ark., 2000 · Proverim tescil belgesiSpor nemli toprağa ve kök salgılarına değince uyanır. Kök, malik asit gibi salgılarla faydalı Bacillus'u kendine çeker. Bakteri, köke doğru hareket eder.
Rudrappa ve ark., 2008Uyanan hücre kökten gelen şeker ve asitlerle beslenir, bölünerek çoğalır. Kökün çevresinde kısa sürede yoğun bir topluluk oluşur.
Radhakrishnan ve ark., 2017Topluluk kök yüzeyini ince bir canlı tabakayla kaplar. Bu tabakada besin çözme, hormon üretme gibi işler kökün dibinde yürür.
Al-Ali ve ark., 2018Kuraklık ya da soğuk gelince Bacillus yeniden spora döner, bekler. Koşul düzelince tekrar uyanır. Araştırmalarda topraktaki spor sayısı ilk iki haftadaki düşüşün ardından aylarca sabit kaldı.
Nicholson ve ark., 2000Bacillus, toprakta doğal olarak yaşayan, çubuk şekilli bir bakteri cinsidir. En önemli özelliği zor koşullarda spor denen dayanıklı bir kapsül oluşturmasıdır. Bu sayede gübre şişesinde uzun süre canlı kalır, toprakta yeniden uyanır.
Spor, bakterinin kalın duvarlı uyku hâlidir. Isıya, kuraklığa ve UV ışınına dayanıklıdır. Gübredeki bakterilerin depoda ve tankta canlı kalmasını sağlar. Proverim −5 / +60 °C arasında ve en az 2 yıl dayanır.
Araştırmalarda toprağa verilen Bacillus sporlarında ilk iki haftada bir miktar azalma görülmüş, sonra sayı aylarca sabit kalmıştır. Kök bölgesine yerleşen topluluk kökten beslenerek yaşar; bu yüzden sezon içinde 3 uygulama önerilir.
Proverim'in içindeki her tür, kökün çevresinde farklı bir işte öne çıkar. Kaydırdıkça sıradaki bakteri gelir.
012–3 µm boyBacillus subtilis ne işe yarar? Köke ilk yerleşen, kök yüzeyini biyofilmle kaplayıp diğer işlerin zeminini kuran türdür.
024 µm'ye kadar, en iri türBacillus megaterium ne işe yarar? Adı "dev canavar" demek. Topraktaki kilitli fosforu çözmede beş türün en güçlüsüdür.
032–3 µm boyBacillus amyloliquefaciens ne işe yarar? Adı "nişastayı sıvılaştıran" demek. Kökü büyüten oksin hormonunu üreten ve köke en güçlü yerleşen türdür.
041,5–3 µm boyBacillus licheniformis ne işe yarar? Tuzlu ve kurak toprakta bitkinin dengesini korumasına yardımcı olan, oksijenin az olduğu sıkışık toprakta da çalışabilen türdür.
051,5–2 µm, en küçük türBacillus pumilus ne işe yarar? Adı "küçük" demek. Gibberellin üretimi ve meyve kalitesine katkısıyla öne çıkar.
Tek bir bakteri her işi yapamaz. Proverim'de beş tür, kökün ihtiyaç duyduğu işleri paylaşır.
Kireçe ve demire bağlanmış fosforu çözer.
Kök ucunu ve saçak kökü uyarır.
Sürgün ve gelişimi uyaran hormon.
Kök yüzeyinde biyofilm kurar.
Stres altında bitkinin dengesini destekler.
Meyvede şeker (Brix) ve renk maddesi.
Endüstriyel domates tarla denemesinde bu beş Bacillus türü ayrı ayrı uygulandı. Beşi de kontrol parselinden daha fazla verim verdi. Proverim bu beş türü tek şişede bir araya getirir.
Katsenios ve ark., 2021, Microorganisms 9(10):2099. Sonuçlar ayrı ayrı denenen suşlara aittir; Proverim'in karışımı için aynı oranı garanti etmez. Sonuç bitkiye, toprağa ve uygulamaya göre değişir.
Proverim'de beş Bacillus türü vardır: Bacillus subtilis, Bacillus megaterium, Bacillus amyloliquefaciens, Bacillus licheniformis ve Bacillus pumilus. Ürünün mililitresinde 5×10⁶ (5 milyon) canlı hücre bulunur.
Her tür farklı bir işte öne çıkar: biri fosfor çözer, biri köke güçlü yerleşir, biri zor koşulda canlı kalır. Buğdayda yapılan bir tarla çalışmasında farklı yararlı bakterilerin karışımları verimi %31,4 artırırken tek bakteriler %17,4–25,2 aralığında kaldı (Çakmakçı ve ark., 2014; çalışmadaki karışımlar Proverim formülü değildir).
Kök yüzeyinde biyofilm kurarak köke yerleşir, bitkinin demir alımını destekler ve saldığı uçucu bileşiklerle büyümeyi uyarır. Domates tarla denemesinde verimi %45,9 artırdı.
Topraktaki kireçe ve demire bağlı fosforu organik asitlerle çözer. Mısırda tanedeki fosforu %44, domateste verimi %36 artırdığı bildirildi.
Oksin (IAA) hormonu üreterek kök ucunu ve saçak kökü uyarır, kök bölgesine güçlü yerleşir. Domates denemesinde verimi %30, meyve ağırlığını %28,8 artırdı.
Tuz stresinde bitkideki sodyumu %51 azaltıp potasyumu %68 artırdığı, kuraklıkta gelişimi desteklediği bildirildi. Domates denemesinde beş tür içinde en yüksek verim artışını (%51,9) verdi.
Yüksek miktarda gibberellin hormonu üretir. Domates denemesinde meyvedeki şekeri (Brix) 4,0'dan 4,75'e çıkardı, verimi %37,6 artırdı.
Proverim'in tescil belgesindeki değer: mililitrede 5 milyon canlı hücre. Hesabı birlikte yapalım.
Proverim'in kendi denemesi Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nde yapıldı (Prof. Dr. Mustafa Yıldız, 2022). Marul, iklim odası, 42. gün:

171 yayını birleştiren dünya çapındaki analizde biyolojik gübrelerle ortalama verim artışı. Kurak iklimde +%20.
Schütz ve ark., 2018 · Frontiers in Plant ScienceBuğday tarlasında yararlı bakteri karışımlarıyla verim. Tek bakteriyle %17,4–25,2. Çalışmadaki karışımlar Proverim formülü değildir.
Çakmakçı ve ark., 2014Çilekte topraktaki yarayışlı fosfor (kg/da), fosfor çözücü bakteri uygulamasıyla.
Eşitken ve ark., 2010 · Scientia HorticulturaeEvet. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nde 2022'de marulda yapılan denemede 42. günde kök uzunluğu 8,33 cm'den 27,44 cm'ye, yaş ağırlık 10,30 g'dan 75,26 g'a, klorofil 37,57'den 86,50 SPAD'a çıktı.
171 yayını birleştiren bir meta-analizde biyolojik gübrelerle ortalama verim artışı %16, kurak iklimde %20 bulundu. Sonuç; bitkiye, toprağa ve uygulamaya göre değişir. Verim garantisi verilemez; doğru zamanda düzenli uygulama sonucu belirler.
Hayır. Araştırmalarda kök bölgesine verilen Bacillus, toprağın yerli bakteri topluluğunu bozmadan yerleşti (Chowdhury ve ark., 2013). Proverim var olan hayata katılır.
Tescil belgesi, lisans, bakteri sayım analizi ve üniversite raporu. Tıklayın, kendiniz inceleyin.

Beş Bacillus türünü spor hâlinde, tek şişede taşıyan, Tarım ve Orman Bakanlığı lisanslı mikrobiyal gübre. Topraktan ve yapraktan uygulanır; tarla, bahçe, sera ve saksıda kullanılır.
Bakterilerin canlı ve güçlü ulaşması için hazırlama sırası önemlidir.

1 L Proverim'i, ürünle birlikte gelen 0,5 L şilempe (ürünün besiyeri) ile temiz bir kapta karıştırın. Bakteriler bu karışımda uyanmaya hazırlanır.
Topraktan: 1 L Proverim / 200 L su, 2 dekara kadar.
Yapraktan: 1 L Proverim / 300 L su, 3 dekara kadar.
Yapraktan uygulamayı sabah erken ya da akşamüstü, 10–30 °C arasında yapın. Güneşin en sert olduğu saatlerden kaçının. Topraktan uygulamada toprak nemli olsun.
Proverim canlı bakteri içerir. Bakırlı ilaçlar, kaptan, mankozeb, tiram ve azol grubu ilaçlarla aynı tankta karıştırmayın; arada en az 7–10 gün bırakın.
Her bitki grubunda sezonda 3 uygulama. Bitkinizi seçin, takvim açılsın.
Topraktan: 200 L suya, 2 dekara kadar. Damlama, can suyu, fide viyolü, kök daldırma.
Yapraktan: 300 L suya, 3 dekara kadar. Pülverizatör ile sabah erken ya da akşamüstü.
Resmî doz tablosuna göre, sezonluk 3 uygulama hesabı.
Topraktan uygulamada 1 L Proverim, 200 L suya karıştırılır ve 2 dekara kadar alana verilir. Damlama, can suyu, fide viyolü ve kök daldırma yöntemleri kullanılabilir.
Yapraktan uygulamada 1 L Proverim, 300 L suya karıştırılır ve 3 dekara kadar alana uygulanır.
Şilempe, Proverim ile birlikte gelen 0,5 L'lik besiyeridir. 1 L Proverim ile 0,5 L şilempe temiz bir kapta karıştırılır, ardından suya ya da tanka katılır.
Hayır. Bakırlı ilaçlar, kaptan, mankozeb, tiram ve azol grubu ilaçlarla aynı tankta karıştırılmaz. İki uygulama arasında en az 7–10 gün boşluk bırakılır.
Evet. Topraktan uygulamanın en pratik yolu damlamadır. Şilempe ile karıştırılan Proverim gübre tankına katılır ve sulama ile kök bölgesine iletilir.
Tüm ambalajlarda aynı ürün: 5 Bacillus türü, 5×10⁶ KOB/mL. Büyük ambalajda litre fiyatı düşer.
20 L ambalajla bir uygulamanın dekara maliyeti: topraktan 250 TL, yapraktan yaklaşık 167 TL.

Evet. İnsan bağırsağında sindirimi ve bağışıklığı destekleyen faydalı bakteriler olduğu gibi, toprakta da bitki kökleriyle ortak yaşayan milyarlarca faydalı mikroorganizma bulunur. Tarımda "toprak probiyotiği" ifadesi, toprağın verimliliğini ve bitki gelişimini destekleyen bu faydalı bakterileri tanımlamak için kullanılır.
Evet. "Mikrobiyal gübre" bu uygulamanın tarım mevzuatındaki ve bilim dünyasındaki resmî adıdır. "Probiyotikli gübre" ise içeriğindeki canlı ve faydalı bakterilerin işlevini anlatmak için kullanılan günlük ifadedir.
Bitki kökünü hemen çevreleyen birkaç milimetrelik ince toprak katmanıdır. Kökten salınan şeker ve organik asitler nedeniyle bu bölgedeki bakteri yoğunluğu, kökten uzak toprağa göre 10 ila 100 kat daha fazladır. Besinlerin çözündüğü ve köke aktarıldığı merkez olduğu için bilim dünyasında bitkinin "dış bağırsağı" olarak adlandırılır.
Verimli bir toprağın yalnızca 1 gramında yaklaşık 1 milyar faydalı bakteri ve binlerce farklı mikroorganizma türü bulunur.
Topraktaki organik atıkları ve bağlı mineralleri parçalayarak bitkinin emebileceği besin formuna dönüştürür. Ayrıca kök gelişimiyle ilişkili doğal maddeler salgılar, toprak yapısını gevşetir ve bitkinin çevresel streslere dayanmasına yardımcı olur.
Toprağa verilen fosfor, demir ve kükürt gibi besinlerin önemli bir kısmı kireç veya kil minerallerine bağlanarak bitkinin alamayacağı hâle gelir. Faydalı bakteriler salgıladıkları organik asitler ve enzimlerle bu kimyasal bağları gevşeterek kilitli besinleri kökün alabileceği forma sokar.
Bitki, fotosentezle ürettiği karbonun %5 ila %21'ini köklerinden toprağa şeker ve organik asit olarak salar. Bu salgılar faydalı bakterileri kök çevresine çağırır ve besler; bakteriler de karşılığında kök yüzeyini koruyucu bir tabakayla (biyofilm) sararak bitkinin su ve çözünmüş mineral almasına yardımcı olur.
Bakterilerin salgıladığı doğal yapışkan maddeler (polisakkaritler), toprak taneciklerini birbirine bağlayarak toprağa kırıntılı ve süngerimsi bir yapı kazandırır. Bu sayede toprak kaymak bağlamaz, sıkışmaz, suyu daha iyi tutar ve kökler rahatça nefes alıp ilerleyebilir.
Aşırı sıcak, kuraklık veya sulama suyundaki tuzluluk arttığında bitki su ve besin almakta zorlanır. Kök çevresine yerleşen bakteriler, bitkinin su dengesini koruyan bileşikler üreterek stres dönemlerinin daha az kayıpla atlatılmasını destekler.
Aşırı ve derin toprak işleme, her yıl üst üste aynı ürünün ekilmesi (monokültür), topraktaki organik maddenin tükenmesi ve yoğun kimyasal gübre ile tarım ilacı kullanımı topraktaki canlı nüfusunu hızla düşürür.
Faydalı mikroorganizmaları azalan toprak sıkışır ve besin işleme kapasitesini kaybeder. Toprağa ne kadar gübre atılırsa atılsın, onu parçalayıp köke taşıyacak "işçi" bakteriler olmadığında gübrenin büyük kısmı toprakta bağlı kalır veya yıkanıp gider.
Hayır, doğrudan bir besin deposu değildir. Kimyasal gübre toprağa mineral (azot, fosfor, potasyum) koyar; mikrobiyal gübre ise hem toprakta bekleyen hem de yeni verilen besini işleyip bitkiye yediren canlı bakterileri taşır. Mevcut gübreleme programının yerine değil, verimini artırmak için tamamlayıcı olarak kullanılır.
Organik gübreler toprağa organik madde ve karbon sağlar; yani topraktaki bakterilerin besin kaynağıdır. Mikrobiyal gübre ise bu organik maddeyi parçalayacak olan canlı bakterilerin kendisidir. İkisi birlikte kullanıldığında birbirinin etkisini destekler.
Bacillus türleri; fosfor çözme, kök bölgesine yerleşme ve biyofilm oluşturma gibi farklı görevlerde öne çıkan, doğada en yaygın ve dayanıklı toprak bakterileridir.
Spor formu, bakterinin zorlu şartlarda (yüksek sıcaklık, kuraklık, besinsizlik) kendini korumaya aldığı doğal bir "uyku ve zırh" hâlidir. Spor formundaki bakteriler toprakta veya depolama sırasında kolayca ölmez; kök bölgesine ulaşıp nem ve kök salgısıyla karşılaştığında uyanarak hızla çoğalmaya başlar.
Bakterilerin asıl çalışma alanı kök bölgesi olduğu için tohum kaplama, fide daldırma, damlama sulama veya yağmurlama yoluyla doğrudan toprağa ve kök çevresine ulaştırılması en etkili yöntemdir. Kök gelişiminin başladığı dikim ve ilk can suyu dönemleri, bakterilerin köke erken yerleşmesi için en ideal zamandır.
Canlı mikroorganizmalar kullanıldığı için bakterileri öldürebilecek yoğun bakırlı ilaçlar, dezenfektanlar veya aşırı asidik/bazik kimyasallarla aynı tankta karıştırılmamalıdır. Ayrıca doğrudan güneş ışığı (UV) etkisini azaltmak için uygulamaların sabah erken veya akşamüstü saatlerinde yapılması önerilir.
Beş Bacillus türü, tek şişe. Kökünüzün çevresine canlı bir ekip.